Këtyre ditëve doli nga shtypi libri "Lockerbie: The Truth", i autorit Douglas Boyd, në të cilin, pas 30 vjetësh, analizohet rasti i rrëzimit të aeroplanit PanAm mbi qytetin e Skocisë, Lockerbie

Këtyre ditëve doli nga shtypi libri “Lockerbie: The Truth”, i autorit Douglas Boyd, në të cilin, pas 30 vjetësh, analizohet rasti i rrëzimit të aeroplanit PanAm mbi qytetin e Skocisë, Lockerbie

Në këtë libër, autori sjell fakte të reja dhe të panjohura që vërtetojnë se Libia nuk ishte urdhërdhënëse e këtij sulmi terrorist.

Kishte vetëm disa ditë para Krishtlindjeve dhe PanAm, fluturimi 103, ishte me plot studentë që ktheheshin në SHBA për pushime. Jumbo Jet 747, i quajtur Maid of the Seas, u largua nga Heathrow në 17:25, pikërisht sipas planit të fluturimit.

Ndërsa në minutën 38 të fluturimit, aeroplani iu afrua Solway Firth dhe ekuipazhi filloi të pinte, Alan Topp, kontrolluesi i trafikut ajror në aeroportin Prestwick në Glasgou, u trondit kur nga ekrani i tij u zhduk katrori i gjelbër që tregonte fluturimin e PanAm 103.

Një katror zëvendësoi pesë të reja që në fakt paraqisnin konin e hundës të avionit, krahut, trupit kryesor dhe bishtit. Ata u zhdukën ndërsa ranë nën horizontin e radarëve, ndërsa trupat dhe bagazhet shpërthyen në një rreze prej gjashtë milesh mbi kufirin skocez. Ata ishin dy minuta më vonë para se të mbërritën në Lockerbie, Skoci.

Dëmtimi më i madh në qytet u shkaktua nga krahët në të cilat kishte 90,000 litra lëndë djegëse që shpërtheu dhe krijuan një krater të thellë 10 x 30 metra në Sherwood Crescent. Dy shtëpi u shkatërruan dhe banorët vdiqën.

Është një ironi tragjike që fluturimi 103 në fakt ishte shitur përmes një ‘zbritje të studentëve’, pasi atyre ditëve me kërcënimet terroriste në Evropë ishin të njohur të gjithë diplomatët amerikanë, kështu që ata anuluan masivisht rezervimet, transmeton KosovaPress.

Vendet bosh në aeroplan janë ofruar me çmime të përballueshme për agjencitë e udhëtimit të studentëve. Më shumë se gjysma e pasagjerëve – 137 prej tyre, ishin nën 30-vjeç, shumë prej të cilëve i thërrisnin prindërit para se të niseshin, duke thënë se ata ishin me fat që gjetën bileta të lira përpara Krishtlindjeve.

Humbja e 259 pasagjerëve dhe 11 banorëve të tjerë pas rrëzimit të aeroplanit, më 21 dhjetor 1988, ishte katastrofa më e madhe e aviacionit civil në historinë britanike. Ende 30 vjet më vonë, ende nuk dihet kush është përgjegjës për këtë tragjedi, e cila është gjithashtu skandaloze.

Natyrisht, ka pasur të dyshuar dhe 11 vjet pas aksidentit, një anëtar i shërbimit 47-vjeçar të shërbimit të sigurisë libian Abdelbaset al-Megrahi u akuzua. Ai u dënua me akuzën e një pronari tregtar të Maltës, i cili pretendonte ta mbante mend atë duke blerë rroba të ngjashme me ato që gjetën në një predhë bombë që kishte shpuar trupin e aeroplanit.

Bashkëpunëtori libian i CIA-s, Abdul Majid Giak, tha se ai kujtoi se al-Megrahi mori valixhen e udhëtimit Samsonite në hyrje në aeroportin maltez Luqa më 20 dhjetor 1988. Të nesërmen në mëngjes, thotë ai, pasagjeri u shoqërua pa përcjellje në një fluturim në Frankfurt, ku do të fluturonte për në Londër në fluturimin 103 Pan Am, përpara se të shpërthente.

11 vjet më vonë, al-Megrahi u dënua me burgim të përjetshëm në një gjyq të jashtëzakonshëm të mbajtur në një bazë ajrore amerikane të braktisur pranë Utrecht, Holandë.

Pas viteve të eksplorimit të rrëzimit të avionit dhe prapaskenës së saj, u zbulua se kishte shumë pak prova kundër Libisë. Në vend të kësaj, e vërteta është krejt ndryshe. Kjo është një histori e paaftësisë, hakmarrjes, përshtatjes politike, dhe obsesionit të orkestruar me nivelet më të larta në Londër dhe Uashington – ku sot fshihet bombarduesi i vërtetë nën mbrojtjen e skemës amerikane të dëshmitarëve të mbrojtur, shkruan autori në libër.

Në ditët dhe muajt pas incidentit, mijëra policë, personel ushtarak dhe hetues të specializuar nga Shoqata e Hetimeve Britanike për Aksidentin Ajror bën kërkime në Skocinë Jugore, ku gjetën mbetje në një sipërfaqe prej 1.500 kilometra katrorë. Aty morën pjesë hetuesit e Shoqatës së Aviacionit Federal të SHBA-së dhe FBI-së.

Përfaqësuesit e CIA-s ishin të pranishëm për arsye që nuk janë shumë të qarta. Disa javë pasi aeroplani u rrëzua, mbetjet e gjetura në pyllin në Lockerbie u dërguan në një analizë në Fort Halstead të Kent dhe një objekt kërkimor në Ministrinë e Mbrojtjes, ku hetuesi Thomas Hayes identifikoi copa plastike të zezë, metal dhe rrjetë teli si pjesë të kasetës së radios Toshiba në të cilën kishte një bombë dhe një copë të vogël të pllakave që Hayes besohet të jetë mbeturinat e bombës me orë.

Pas tre viteve të hetimeve të përbashkëta britanike / amerikane, kjo dhe prova të tjera shkuan në një drejtim të qartë: një grup terrorist i panjohur i quajtur Front Popullor për Çlirimin e Palestinës – komanda kryesore – nën shkurtimin PFLP-GC.

Pjesëtarë të kësaj organizate u arrestuan në një seri bastisjesh në Gjermani vetëm pak javë para rënies së avionit të PanAm mbi Lockerbie dhe u sekuestruan armë, eksplozivë dhe municione, si dhe bomba të fshehura në radio-kasetofonët Toshiba.

Pak pas katastrofës, Organizata për Çlirimin e Palestinezëve, PLO, e cila donte të forconte reputacionin e saj si një organizatë politike dhe jo një organizatë terroriste, lëshoi një raport prej 80 faqesh duke pretenduar se Irani kishte paguar PFLP-GC për të rrëzuar aeroplanin.

Ai gjithashtu përmendi një burrë me emrin Ebu Elias si i dyshuari kryesor, i cili thuhet se vendosi një mjet shpërthyes në ndarjen e bagazheve. Siç tregoi hetimi, dikush hyri në ndarësin e bagazheve duke e hapur me forcë atë pak para nisjes së aeroplanit.

Në shtator të vitit 1989, dëshmitë se prapa sulmit qëndronte Irai ishin aq të qarta, sa CIA dha një deklaratë për media: “Rrëzimi i Pan Am ishte konceptuar, miratuar dhe financuar nga Ali-Akbar Mohtashamipur, ish-ministri i Brendshëm i Iranit. Kryeja e operacionit u b në marrëveshje me Ahmad Jibril, kreu i PFLP-GC”.

Fati i pasagjerëve dhe ekuipazhit të PanAm 103 u vulos jo në Libi, por pesë muaj më parë në Teheran, pas rrëzimit të aeroplanit iranian A300, të bërë nga anijet luftarake amerikane USS Vincennes, më 3 korrik 1988.

Vincennes po lundronte ilegalisht në ujërat iraniane dhe është plotësisht e paqartë pse ai ‘zëvendësoi’ aeroplanin e zakonshëm të pasagjerëve me një aeroplan ushtarak armik, edhe pse avioni i pasagjerëve iranian fluturoi në hapësirën ajrore të Iranit dhe transponderi e identifikoi qartë si një fluturake me pasagjerë.

Të gjithë 290 pasagjerë janë vrarë. Sipas një ish-oficeri të zbulimit iranian, udhëheqësi iranian Ayatollah Homeini u përgjigj se kishte urdhëruar ‘kisas’ – i cili sipas ligjit të Sheriatit nënkupton hakmarrje të barabartë ose shkatërrim të një avioni amerikan.

Irani kishte nevojë për ndihmë dhe e gjeti atë një zgjidhje për Frontin relativisht të panjohur të Çlirimit Palestinez – komanda kryesore, me përfaqësuesit e të cilit thuhet se biseduan disa muaj para se të shkatërronin avionin PanAm.

Udhëheqësi i grupit Ahmed Jibril ishte një ish-oficer ushtrie sirian i lindur në Palestinë dhe i lidhur me inteligjencën siriane dhe sovjetike. Nga ana e tij, ai punësoi një ekspert shpërthimi nga Jordani Marwan Khreesat për të fabrikuar një bombë që mund të kalonte kontrollet e bagazheve në aeroport dhe ta shpërthente në mënyrë që të mos linte asnjë gjurmë.

Grupi terrorist ka provuar tashmë se është në gjendje të kryejë një veprim të tillë, pasi ata kanë rrëzuar një aeroplan të Swissair në vitin 1970, duke vrarë të gjithë 47 pasagjerë dhe ekuipazhin përpara se të zbriste në aeroportin e Frankfurtit.

Ka dëshmi se çmimi i rënë dakord ishte 7,7 milionë funta, prej të cilave 1,5 milion ishin paguar paraprakisht dhe pjesa e mbetur pas ekzekutimit. Në vitin 1988 Jibril dërgoi 30-vjeçarin Hafaz Mohammed Hussein Dalkamoni në Qendrën Evropiane të PFLP-GC në Jugosllavinë e atëhershme, në Krushevc të Serbisë, ku ata kishin ruajtur armë, eksplozivë dhe materiale të tjera.

Misioni i tij ishte të aktivizonte kolegët e Jibrilit në qelitë në Gjermani. Muajin e ardhshëm, sulmuesi me bombë Khreesat u dërgua në Neuss, pranë Dyseldorfit, ku ata tashmë ishin të mbikëqyrur nga policia gjermane dhe fotografuan të gjithë vizitorët në shtëpinë ku jetonin anëtarët e PFLP-GC.

Qelia e PFLP-GC ishte një vend pranë aeroportit të Frankfurtit dhe bleu radio dhe pajisje kompjuterike, bateri, çelësa, orë alarmi dhe kabllo. Ata shpesh telefonuan dhe shumica e telefonatave u bënë në një restorant në Qipro, i cili shërbeu si post-boks për Jibril.

Në një bisedë telefonike me Damaskun, Khreesat tha se kishte ndryshuar recetën për një “kurë” që tani është më e fortë se më parë. Në fakt, ai ndërtoi pesë bomba të fshehura në radio-kasetë Toshiba, ku secila përmbante një ndërprerës barometrik që startoi matësin për shpërthimin e bombës. Kjo ndodhi pas 38 minutash fluturim të PanAm.

Më 24 tetor, me ftesë të Amanit në Jordani, Khreesat tha se do të bëhej për disa ditë. Pasi CIA paralajmëroi për kërcënime terroriste, policia gjermane nisi dhjetëra bastisje në apartamente, duke përfshirë ato në Neuss dhe Frankfurt. Khreesat dhe Dalkamon dhe shumë të tjerë u arrestuan dhe tek ata u gjetën armë dhe pajisje për mjetet shpërthyese.

Me këtë rast u konfiskuan pesë kilogramë eksplozivë çekë Semtex, 5.7 kilogramë eksploziv plastik të paidentifikuar, tre kilogram TNT dhe 89 detonatorë. Atëherë si u bë Libia fajtore përkundër dëshmive të tilla? Përgjigjja qëndron në Irak dhe pushtimin e Kuvajtit nga Saddam Hussein në gusht 1990, duke nxitur Luftën e parë të Gjirit – për të cilën Uashingtoni dhe Londra kishin nevojë për pëlqimin e fqinjëve të Irakut, Iranit dhe Sirisë, shkruan autori.

Dëshmia e re ishte e nevojshme, dhe në qershor 1991, oficeri i CIA-s ishte i bindur se teoria e Iranit dhe PFLP-GC ishte drejtuar gabimisht. Në vend të kësaj, ai pa ngjashmëri midis Lockerbie dhe arrestimit të dy libianëve në Senegal që mbanin 20 kg eksplozivë dhe pajisje detonimi të ngjashme me pjesët të cilat u gjetën pas një aksidenti mbi Lockerbie.

Teoria çoi deri te kreu libian kolonel Moamer Gaddafi, i njohur për financimin e terroristëve, duke përfshirë IRA-n. Libia ishte nën sanksione të ashpra ekonomike në atë kohë për shkak të vrasjes së oficerit britanik Yvonne Fletcher, në Londër më 1984, sipas kësaj teorie, shërbimi i inteligjencës së Gadafit duhet të gjejë një viktimë të besueshme.

Zyrtari 47-vjeçar i sigurimit të aviacionit Abdelbaset al-Megrahi përshtatet në këtë llogari. Ai ishte zyrtarisht jashtë vendit më 20 dhe 21 dhjetor dhe kishte kaluar dy herë përmes aeroportit Luqa në Maltë. Për fat të mirë, CIA kishte një nivel shumë të lartë të “lidhjeve” libiane, Abdul Majid Giako, i cili ishte punësuar si inxhinier në shërbimin e inteligjencës së Gaddafit në Libyan Arab Airlines në Maltë.

Pas një shpërblimi të madh për informacion rreth organizatorëve të aksidenteve në aeroplan mbi Lockerbie, Giako papritmas u lajmërua vullnetar duke thënë se kishte parë al-Megrahi duke mbajtur një valixhe ngjyrë të murrme Samsonite pas uljes në Aeroportin Luqa më 20 dhjetor 1988. Të nesërmen në mëngjes ai pretendoi se valixhja e tij ishte transferuar në Frankfurt, nga ku ai shkoi në Londër dhe fluturimin e PanAm 103.

Së bashku me Giako, dëshmitari kryesor i prokurorisë u bë Tony Gauci, një tregtar maltez, i cili dëshmoi se kishte shitur rroba të ngjashme me ato që u gjetën në valixhen me bombë, njeriu që korrespondon me përshkrimin e al-Megrah.

Një pjesë e pllakave të madhësisë së thonjve të gjetura në pyjet skoceze disa muaj pas aksidentit, u identifikuan si pjesë e pajisjes që rrëzoi aeroplanin. Zyrtari i FBI Thomas Thurman gjithashtu e njohu atë si pjesë e një matësi elektronik të ndërtuar nga MEBO, një kompani zvicerane që punonte në pajisje shtëpiake dhe furnizoi prodhuesit në Libi.

Një nga teknikët e MEBO me emrin Ulrich Lumpert ishte gati të dëshmonte se ai kishte bërë një pllakë të tillë. Më 14 nëntor 1991, el-Megrahi dhe ‘bashkëpunëtori’ i quajtur Al-Amin Khalif Fhimah u akuzuan zyrtarisht në Edinburg dhe Uashington. Gadafi u urdhërua të ekstradonte ata, por ai refuzoi urdhrat dhe ofroi gjykimin e tyre në Libi.

Kontesti nuk u zgjodh për dhjetët vjetët e ardhshme, kur u ra dakord që të dy libianët duhet të përballen me drejtësinë në gjykatën skoceze dhe të gjykohen në Holandë. Al-Megrahi u gjet fajtor, Al-Amin Khalif Fhimah u shpall i pafajshëm, por ende ekziston dyshim i madh në shumë parregullsi.

Për shembull, bashkëpronari i MEBO, Edwin Bollier, gjeti se kishte refuzuar disa milion oferta të rënda të FBI-së për të dëshmuar se pllaka që ata përdorën në provat e gjetura ishte pjesë e furnizimit në Libi. Më 2007, një teknik i fabrikës MEBO, Lumpert pranoi se kishte gënjyer në dëshminë e tij. Ai gjithashtu pranoi se ka vjedhur pjesë të pllakës në fabrikë dhe ia dorëzoi atë ‘një zyrtari që hetoi rastin e Lockerbie’.

Kishte gjithashtu probleme me provat teknike. Eksperti i FBI-së për shpërthime, Thurman, siç u zbulua më vonë, u diplomua pa trajnime përkatëse shkencore dhe ndryshoi raportet laboratorike  në 30 raste.

Edhe dëshmitari i identifikuar, tregtari Gauci, ishte i dyshimtë, pasi gjatë deklarimeve ndryshoi dëshminë e saj 18 herë derisa përshkroi një njeri të ngjashëm me Megrahin -Abu Elias. Është gjithashtu e panjohur se sa ai ishte paguar për këtë ‘dëshmi’ nga CIA.

Hetuesit nuk kanë arritur të sqarojnë se si terroristët ishin në gjendje të sillnin një bombë në dy fluturime – nga Malta në Frankfurt dhe në Londër, dhe se bomba e njëjtë shpërtheu vetëm në fluturimin e tretë – PanAm 103. Shumë vëzhgues gjyqësorë, prindër e deri te profesori i OKB-së, Hans Kochler, besojnë se gjykimi kishte shumë lëshime.

Përndryshe, më 20 gusht 2009, Al-Megrahi u lirua për shkak të kancerit të prostatës. Menjëherë pas ikjes në Libi, ish-kancelari Alistair Darling dhe kryeministri skocez Alex Salmond thanë se lirimi i tij nuk ka të bëjë me marrëveshjen e arritur me qeverinë libiane për furnizimin e naftës britanike. Por ka edhe një arsye tjetër pse lirimi i Al-Megrahi mund të jetë rezultat i një marrëveshjeje politike.

Avokatët e tij të rinj donin të arrinin deri te qindra faqe dëshmi të fshehura në gjyqin e parë dhe të lidhnin këtë rast me Iranin dhe PFLP-GC, gjë që do të shkaktonte një shqetësim të madh për Londrën dhe Uashingtonin.

Shumica e të akuzuarve kanë vdekur pa ardhur deri te e vërteta. Al-Megrahi vdiq në shtëpi, më 20 maj 2012. Udhëheqësi palestinez i organizatës terroriste PFLP-GC Ahmed Jibril u vra në një shpërthim bombash të Al Kaidës më 26 gusht 2014. Marwella Khreesat, që bëri një eksploziv, thuhet se vdiq në tetor 2016.

Vetëm Abu Elias misterioz, për të cilin thuhet se vendosi valixhen në fluturimin 103, besohet se jeton në Uashington nën programin e mbrojtjes së dëshmitarëve, duke ndryshuar emrin në Basel Bushnaq. Nëse është e vërtetë, atëherë kjo është kurora e skandalit gjatë gjithë çështjes, shkruan Douglas Boyd në librin e tij.