Mirel: Asociacioni të bëhet para marrëveshjes përfundimtare Kosovë-Serbi

Ish-drejtori i përgjithshëm dhe drejtor nderi i Komisionit Evropian, Pierre Mirel tha se themelimi i Asociacionit të Komunave me shumicë serbe duhet të bëhet para arritjes së marrëveshjes përfundimtare midis Kosovës dhe Serbisë sepse kjo do ta ndihmonte arritjen e kësaj marrëveshjeje. Në një intervistë për RTV21 ai tha se ky asociacion duhet të themelohet përmes një kompromisi duke marrë parasysh interesat e komunave serbe dhe shtetit të Kosovës me qëllim që themelimi i tij të shmang rrezikimin e funksionimit të shtetit.
Bisedën e zhvilloi Arbër Vllahiu
RTV21: Z. Mirel përpara se të nisim të flasim për perspektivën evropiane të Ballkanit Perëndimor, a mund t’ju pyes: në muajt e fundit të vitit të kaluar kishte tensione ndërmjet Kosovës dhe Serbisë të gjitha të ndërlidhura me një pjesë të marrëveshjeve të arritura në dialog. A mund të më thoni se si lexohen këto tensione nga perspektiva e BE-së?
Mirel: Ndoshta është pak e vështirë të flas për perspektivën evropiane por të paktën atë që mund ta them është perspektiva ime si një qytetar evropian i pensionuar nga Komisioni Evropian prej 9 vjetësh. Në këtë kontekst dua të bëjë tri vështrime që mendoj se janë të rëndësishme për ta kuptuar se si BE-ja e lexon këtë situatë. E para, është se BE-ja është shumë e lidhur me dy parime themelore që realisht e krijojnë thelbin e saj: njëra është dialogu dhe e dyta është gjetja e kompromiseve kurdo që ka problem. Ishte perspektiva fillestare e BE-së për të tejkaluar trashëgimitë e të kaluarës sikur në rastin e Francës dhe Gjermanisë. Dhe sot, kurdo që ka vështirësi reagimi i parë i Komisionit dhe të tjerëve është hyrja në dialog për të gjetur kompromise për prolemet. Prandaj vijmë tek vështrimi im i dytë; Komisioni dhe Këshilli e urrejnë, ne e urrejmë, ndërmarrjen e veprimeve të njëanshme përpara se në kuadër të dialogut të ketë përpjekje për të zgjidhur çështjet, jo vetëm ndërmjet anëtarëve të BE-së dhe njëkohësisht edhe partnerëve të ngushtë të BE-së por në veçanti ndërmjet atyre që aspirojnë që të bëhen anëtarë të familjes. Përgjatë viteve të kaluara i cilësuar jo vetëm si mik i Kosovës sinqerisht këto ditë isha i befasuar nga ndërmarrja e vendimeve të njëanshme rreth targave të makinave. Kjo sepse, jo vetëm se këto veprime të njëanshme i rrisin vështirësitë por gjithashtu ato mund ta rrënojnë edhe atë besim të vogël që përgjatë viteve të kaluara është krijuar ndërmjet Prishtinës dhe veriut të Kosovës në veçanti përmes dialogut. Më e keqja dhe këtu jam i shqetësuar është se kur vendime të tilla hasin në rezistencë të fuqishme dhe nuk mund të zbatohen e ato pastaj duhet kërkuar që të braktisen ose të shtyhen, atëherë është edhe më keq. Sepse atëherë ndikojnë në kredibilitetin e autoriteteve që kanë ndërmarrë këto masa. Dhe më pastaj rivendosja e qetësisë, mirëbesimit bëhet shumë e vështirë. Kjo është si e shoh unë.
RTV21: Por z. Mirel tensionet duket se lindën në përpjekjen për të vendosur qeverisjen në veri. Nga një e ashtuqajtuar qeverisje e dyfishtë, Prishtina po kërkon më shumë kontroll. Beogradi nuk po lëshon pe. Jemi në një gjendje pa zgjidhje. Atëherë cila zgjidhje mund të jetë menduar për këtë çështje në BE në këtë dekadë të fundit?
Mirel: Do të thosha se prej fillimit të dialogut që me sa e kujtoj u quajt dialog teknik në vitin 2011 kur ende isha në detyrë, Kosova dhe Serbia në këtë dialog kanë arritur të pajtohen për një numër çështjesh. Në hapin e parë të lehtësojnë jetën e përditshme të qytetarëve dhe një numër marrëveshjesh janë arritur rreth kësaj, si p.sh në telekomunikim, në energji dhe një numë tjetër përpara problemeve të fundit. Dhe kjo filloi të krijojë një lloj besimi dhe mirëbesimi në proces përfshirë edhe një pjesë shumë të rëndësishme të marrëveshjes së Prillit të vitit 2013, të ashtuquajtur Marrëveshja e Brukselit që përfshiu edhe Asociacionin e Komunave me Shumicë Serbe. Në pikëpamjen time megjithëse ende janë çështje përpara, kjo bëri me dije se mos zbatimi i asaj që ishte pajtuar në 2013 dhe brenda saj pjesa e rendësishme e Asocacionit të Komunave me shumicë serbe, nënkuptoi se mos zbatimi i saj nisi të krijojë mosbesim.
RTV21: Por z. Mirel, kriza në veri shpërtheu në veçanti pas agresionit rus në Ukrainë. Me Beogradin që ende nuk ka vendosur që t’i bashkohet BE-së në sanksionimin e Rusisë. Nëse nuk ka një zgjidhje të shpejtë evropiane për këtë çështje a mund të kthehemi në situatë të një të kaluare jo shumë të largët?
Mirel: Është e vërtetë se përshkallëzimi u rrit që prej agresionit rus të Ukrainë. Por, mbamendja ime nuk është aq e dobët, kishte kriza të tjera shumë përpara agresionit rus në Ukrainë. Përfshirë edhe, nëse mbamendja ime më shërben mirë, ngritjen e barrikadave dhe kjo fatkeqësisht ka ndodhur edhe këto ditë. Dhe ka krijuar tensione. Por kjo nuk është hera e parë. Mendoj se pavarësisht nga marrëdhëniet e Serbisë me Rusinë dhe Kinën ka elemente për t’u marr parasysh në raportin e Serbisë me BE-në. Integrimi tregtar është përrteh 70 për qind. Kjo nënkupton se eksporti dhe importi i Serbisë, kryesisht është 70 për qind në tregun e BE-së. Jo në Rusi ose Kinë. E dyta investimet në Serbi, shumica e tyre, mendoj se janë 80 për qind, vijnë nga kompanitë e BE-së. Dhe e treta, BE-ja është dhuruesi dhe asistuesi më i madh i Serbisë. Duke marr parasysh këto elemente unë nuk mendoj se mund të ketë kthim në të kaluarën tragjike. Nuk po them se nuk është një situatë e tensionuar sot, e vërtetë se është, por unë nuk besoj se po kthehemi prapa në të kaluarën tragjike.
RTV21: Por, dialogu ndërmjet Kosovës dhe Serbisë është zhvilluar prej më shumë se një dekade. Kur BE-ja mori përgjegjësinë për dialogun nga OKB-ja pse nuk e kornizoi, pse nuk e afatizoi, pse nuk arriti ta përmbyllte me një marrëveshje ligjore obliguese?
Mirel: Nga fillimi i dialogut kishte një mirëkuptim se duhet të niset me çështjet praktike që do të ndihmonin jetën e përditshme të qytetarëve. Në vijë me Rezolutën e Asamblesë së Përgjithshme që flet për ndihmën në jetën e përditshme të qytetarëve. Kjo ishte ideja që dy palët, me lehtësimin e BE-së, do të pajtohen për këto çështje që do të ndihmonte të ecin përpara drejt çështjeve më të vështira që çon drejt asaj që BE-ja e quajti zyrtarisht një marrëveshje ligjore obliguese. Pajtohem dhe shpreh keqardhjen sepse duhej të kishte më shumë monitorim të zbatimit të këtyre marrëveshjeve. Jo vetëm monitorim por edhe zgjidhjen më të shpejtë të asaj që janë pajtuar. Në veçanti në adresimin e pikëpamjeve të ndryshme ndërmjet dy shteteve. Pas disa javëve dhe muajve dhe pasi ishte në Bruksel duhet të kishte më shumë veprime për të siguruar se zbatimi do të vazhdojë në frymë të mirë. Duke e lënë situatën rreth disa çështjeve të pazgjidhur, besimi u lëkund dhe më me rëndësi, edhe kredibiliteti i qytetarëve në meritën e dialogut.
RTV21: Sot kemi një ngecje të dialogut për shkak të rrethanave të ndryshme, specifikisht për shkak të insistimit për zbatimin e disa marrëveshjeve, siç është edhe krijimi i asociacionit të komunave me shumicë serbe. Më lejoni t’iu pyes, cila është zgjidhja e kësaj çështje, një NGO apo një autonomi për serbët në pjesën veriore?
Mirel: Do të doja të mund të ofroja në zgjidhje të përshtatshme për të dyja palët, por fillimisht kemi një marrëveshje të rëndësishme të arritur në 2013 e të konfirmuar në 2015-ën, së dyti ajo është ratifikuar nga Kuvendi i Kosovës, nga shumica prej dy të tretave, dhe është edhe një obligim ndërkombëtar siç tha së fundmi edhe i dërguari amerikan, pastaj është edhe Gjykata Kushtetuese në Prishtinë që qartasi ka konfirmuar se ai duhet të zbatohet. Është çështje e vështirë, është vështirë të gjendet një balanc, me njërën palë, dhënien këtij asociacioni të më shumë kompetencave, ofrimin e garancive të cilat i kërkon komuniteti serb si në edukim, mirëqenie sociale, etj, kjo në njërën anë, dhe në anën tjetër, shmangia që çdo vendim që vjen nga ky asociacion, të prek funksionimin e shtetit të Kosovës. Pra është vështirë të gjinden një balanc midis këtyre dy elementeve dhe parimeve. Por deri më tash, ajo çfarë më shqetëson është se Prishtina e ka refuzuar atë, duke e lidhu me njohjen e plotë nga Serbia, pra mendoj se duhet kërkuar mënyra që asociacioni të zbatohet me fleksibilitet. Për shembull, të konsiderohen nevojat e komunave në veri, që ndoshta mund të jenë të ndryshme nga ato të komunave në pjesë tjera të vendit, veçanërisht në jug, mund të kenë nevoja të ndryshme. Pastaj ndoshta mund të konsiderohen edhe kompetencat e ndryshme, varësisht prej çështjeve, midis edukimit dhe ekonomisë për shembull, ekonomia sigurisht se është një çështje e rëndësishme, pra çfarë do ët sugjeroja është të krijohet një grup avokatësh të cilët do të diskutonin mundësi ët ndryshme, janë disa organizata që janë marrë me këtë çështje dhe kanë ofruar ca zgjidhje, gjithnjë duke u bazuar në përgjegjësi, në pozicionin gjeografik të komunave. Mendoj se është vërtetë një punë e e madhe përmes grupit punues dhe shpresoj se do të vendos mirëbesimin dhe kjo dt ëduhej të ishte një element i rëndësishëm i dialogut në muajt e ardhshëm.
RTV21: Nga ajo që e kuptoj z. Mirel ju sugjeroni që Asociacioni të nisë së zbatuari përpara se të arrihet një marrëveshje përfundimtare ndërmjet Kosovës dhe Serbisë?
Mirel; Po përpara, në kuptim, sepse për mua do të ndihmonte arritjen e marrëveshjes përfundimtare. Me siguri. Ky është një element i rëndësishëm. Dhe kjo ishte ideja në vitin 2013. Është me shumë rëndësi që të ecim në një mënyrë pragmatike. Sërish shpirti evropian për të kërkuar kompromis ndërmjet qëndrimeve të ndryshme duke marr parasysh interesat e komunave serbe dhe njëkohësisht edhe të shtetit të Kosovës, me qëllim të shmangies së mundësisë që ky Asociacion ta rrezikojë funksionimin e shtetit.
RTV21: Por, z. Mirel, si të bindet Beogradi ta njoh Kosovën nëse fillon zbatimi i Asociacionit?
Mirel: Kam mbase disa pikëpamje specifike për këtë çështje. Mendoj se sot duket e pamundshme për Beogradin që plotësisht ta njoh me terme ndërkombëtare Republikën e Kosovës. Por, pikëpamja ime është se ndoshta koha ka ardhur për të ecur në dy faza. Zyrtarisht deri më sot, të paktën, nëse unë nuk kam humbur diçka, qëndrimi zyrtar i BE-së deri më sot, nuk po flas për qëndrimet e vendeve të caktuara, por BE-ja qëndrimin zyrtar e ka se duhet të ketë një marrëveshje ligjore të obligueshme që do të sigurojë normalizimin, që do të sigurojë se Kosova do të mund t’i bashkohet organizatave ndërkombëtare, që do të lehtësojë jetën e qytetarëve dhe pika e rëndësishme se do të lehtësojë njohjen e Kosovës përmes njohjes nga 5 vendet mos njohëse. Unë do të kërkoja këtë hap fillimisht. Dhe e dyta, duhet të shohim përftimet e mëdha të anëtarësimit. Dhe në hapin e dytë, në fund të një procesi më të gjatë njohja e plotë vjen në kohën e anëtarësimit të plotë në BE.
RTV21: Z. Mirel, nga ajo që unë e kuptoj është se 5 vendet anëtare të BE-së që nuk e kanë njohur pavarësinë duhet ta bëjnë këtë përpara se të arrihet marrëveshja përfundimtare?
Mirel: Me 5 vendet mosnjohëse është si një rreth i mbyllur. Për arsye fillimisht duhet përparim. Ata duan të shohin përparim ndërmjet Kosovës dhe Serbisë me qëllim që të ndryshojnë qëndrimin e tyre. Nëse do të ketë një përparim të mjaftueshëm, përmes krijimit të Asociacionit të Komunave me Shumicë Serbe, përmes një çështjeje shumë të rëndësishme për disa nga vendet mos njohëse, që janë ortodokse, për të gjetur zgjidhjen për problemit e Manastirit të Deçanit. Pra, nëse do të kishte një përparim të mjaftueshëm unë supozoj se të pesë vendet mund t’i bashkohen qëllimit për marrëveshjen ligjore të obligueshme ndërmjet dy vendeve, përpara se njohja e plotë të jetë marr parasysh. Ky do të ishte hapi i parë. Unë mendoj se ato mund sigurisht të pajtohen nëse marrëveshja ligjore obliguese nënshkruhet ndërmjet dy vendeve atëherë pesë vendet mos njohëse do t’i bashkohen marrëveshjes.
RTV21: Deri në arritjen e një marrëveshjeje përfudnimtare a po flasim për diçka që cilësohet si zgjidhje e dy Gjermanive?
Mirel: Ndoshta. Kjo ishte një zgjidhje që u përmend para shumë kohe. Por për mua më shumë përshtatet, pavarësisht dhe përtej çështjes ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, në atë që e quaj anëtarësim në BE në faza. Kjo është që disa nga ne jemi duke e kërkuar këto ditë dhe që e çon metodologjinë e re pak më tutje. Që do të thotë, në rregull, për të ecur drejt një procesi shumë kërkues të anëtarësimit le të nisim fazë pas faze. Fillimisht bashkimi në tregun e brendshëm që është shumë përfitues për të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor dhe për Kosovën gjithashtu. Dhe pastaj gradualisht duke e zbatuar legjislacionin shume kërkues të BE-së dhe gjatë këtij procesi në këtë fazë shtetet do të merrnin diçka që është e zakonshme për vendet e pas anëtarësimit, që ne e quajmë fondet e strukturuara, që do të ndihmonte në riparimin e spitaleve, zhvillimin e arsimit, rrjetet e lidhjes, energji, transport etj. Pra një anëtarësim në faza. Për të arritur një fazë një shtet do të duhej të ketë pothuaj të inkorporuar të gjithë legjislacionin e BE-së në rendin e tij ligjor dhe do të privohej nga e drejta e vetos në Këshill deri sa të mos bëhet anëtar i plotë. Në ndërkohë, ndërmjet dy fazave, njohja e plotë në këtë rast e Kosovës nga Serbia mund të ndodh. Disa nga ne e shohim këtë proces.
RTV21: Ju po e përmendni metodologjinë e re në BE. Por dua t’ju pyes a nuk do të thotë kjo një proces të stërzgjatur për të cilin ju po avokoni sot. A e afron apo e largon Ballkanin Perëndimor nga BE-ja?
Mirel: Unë pajtohem me ju. Do të jetë një proces i gjatë. Por kjo është që e them anëtarësim në faza. Hap pas hapi. Duhet një marrëveshje për të nisur bashkimin në tregun e përbashkët. Përfitimet do të ishin të mëdha për të gjitha shtetet. Kjo shkon përtej çështjes ndërmjet Kosovës dhe Serbisë dhe i takon të gjitha vendeve. Dhe pastaj të ecim përpara në hapat dy, tre e katër, pra deri sa të kryhen reforma të rëndësishme atëherë mbështetja financiare do të rritet gradualisht. Pra duke ndihmuar vendet për të zhvilluar ekonominë, për të zhvilluar shërbimet publike për qytetarët, do të mund të ishte një proces i gjatë aq sa edhe ai i anëtarësimit. Por të paktën disa nga përfitimet në proces të anëtarësimit mund të ofrohen përpara vet anëtarësimit. Kjo është ajo që Komisioni Evropian nxiti në qershor të vitit të kaluar dhe sërish në dhjetor, përmes një fjalie në Këshillin Evropian saktësisht i kërkon që të reflektojë se si të sigurohet se si disa përftime nga anëtarësimi mund të ofrohen përpara vetë anëtarësimit përmes këtij procesi hap pas hapi.
RTV21: T’i kthehem marrëveshjes përfundimtare. A është shumë realiste apo shumë optimiste të pritet arritja e saj brenda këtij viti?
Mirel: Nuk e kam një përgjigje. Kam qenë larg nga terreni që të kem mundësi të jap qëndrim. Shpresoj se po. Sinqerisht nuk e di. Shpresoj se po.
RTV21: Dhe më lejoni t’ju pyes: Ndonjëherë ka një përshtypje sikur liderët e Ballkanit e shohin perspektivën evropiane ose integrimin evropian si të mirëqenë. Pajtoheni me këtë?
Mirel: Pajtohem! Në një kuptim ata janë të shqetësuar. Sepse ka patur premtime që prej Samitit në Selanik në vitin 2003, ka pasur premtime edhe nga vetë BE-ja. Për çështjen e sigurisë, stabilitetin. Por nga pikëpamja ime ata sikur e shohin këtë të mirëqenë pak më shumë se ç’duhet. Atë që nënkuptoj është se ata duhet e kanë përkushtuar veten për ndërmarrjen e reformave të thella në fusha të ndryshme. A janë bërë, është rrëfim tjetër. Por mendoj se më shumë përpjekje duhet të bëhen në kuptimin e përpjekjeve në kontekstin e asaj që e përmenda më parë përpara anëtarësimit ku më shumë fonde do të vinin për shtetet, është ndoshta përshpejtim i procesit dhe të sigurohet se reformat janë ndërmarrë për t’iu bashkuar BE-së./21Media